APTOMAT LÀ GÌ?
Phân loại, các thông số cơ bản và hướng dẫn lựa chọn, sử dụng aptomat
Aptomat là gì?
Trong hệ thống điện, Aptomat (Circuit Breaker (CB) là thiết bị không thể thiếu giúp bảo vệ an toàn cho con người và thiết bị điện. Việc hiểu rõ aptomat là gì, cách phân loại và lựa chọn phù hợp sẽ giúp bạn tránh được các sự cố nguy hiểm như quá tải, chập cháy hay rò điện.
Phân loại Aptomat
1/ Phân loại theo cấu tạo:
– Aptomat dạng ghép MCB (Miniature Circuit Breaker): bảo vệ chống quá tải và ngắn mạch.

– Aptomat dạng khối MCCB (Moulded Case Circuit Breaker): bảo vệ chống quá tải và ngắn mạch.

2/ Phân loại theo chức năng:
– Aptomat bảo vệ chống quá tải, ngắn mạch: MCB, MCCB
– Aptomat chống dòng rò (chống giật):
+ Aptomat chống dòng rò RCCB (Residual Current Circuit Breaker)

+ Aptomat chống dòng rò và bảo vệ chống quá tải, ngắn mạch RCBO (Residual Current Circuit Breaker with Overcurrent Protection)

3/ Phân loại theo số pha / số cực:
– Aptomat 1 pha 1 cực
– Aptomat 1 pha + trung tính (1P+N), 2 cực
– Aptomat 2 pha 2 cực
– Aptomat 3 pha 3 cực
4/ Phân loại theo dòng cắt ngắn mạch:
– Dòng cắt thấp: thường dùng trong dân dụng và công nghiệp với phụ tải nhỏ
Ví dụ: VKE 203b (200A) nhãn hiệu Vinakip của Công ty K.I.P có dòng cắt 14 kA
– Dòng cắt tiêu chuẩn: thường dùng trong công nghiệp.
Ví dụ: VKN 203c (200A) nhãn hiệu Vinakip của Công ty K.I.P có dòng cắt 22 kA
– Dòng cắt cao: thường dùng trong công nghiệp và các ứng dụng đặc biệt.
Ví dụ: GN 203c (200A) nhãn hiệu OKOM của Công ty K.I.P có dòng cắt 50 kA

Cấu tạo Aptomat:
Aptomat MCB hay MCCB, tuỳ theo mục đích sử dụng mà cơ cấu tiếp điểm thường được chế tạo:
– Loại một cấp tiếp điểm (tiếp điểm chính)
– Loại hai cấp tiếp điểm (tiếp điểm chính, tiếp điểm hồ quang)
– Loại ba cấp tiếp điểm (tiếp điểm chính, tiếp điểm phụ và tiếp điểm hồ quang)
Khi đóng mạch, tiếp điểm hồ quang đóng trước, tiếp theo là tiếp điểm phụ, sau cùng là tiếp điểm chính. Khi cắt mạch thì ngược lại, tiếp điểm chính mở trước, sau đến tiếp điểm phụ, cuối cùng là tiếp điểm hồ quang. Như vậy hồ quang chỉ ảnh hưởng lên tiếp điểm hồ quang, do đó bảo vệ được tiếp điểm chính để dẫn điện. Bổ sung tiếp điểm phụ để ngăn hồ quang điện cháy lan và làm hư hại tiếp điểm chính.
Nguyên lý hoạt động của Aptomat
Ở trạng thái bình thường sau khi đóng điện, Aptomat được giữ ở trạng thái đóng tiếp điểm nhờ móc 2 khớp với móc 3 cùng một cụm tiếp điểm động. Bật Aptomat ở trạng thái ON, với dòng điện định mức nam châm điện 5 và phần ứng 4 không hút.
Khi mạch điện quá tải hay ngắn mạch, lực hút điện từ ở nam châm điện 5 sẽ hút phần ứng 4 xuống làm bật nhả móc 3, móc 2 được thả tự do, lò xo 1 được thả lỏng, kết quả các tiếp điểm của Aptomat được mở ra, mạch điện bị ngắt.
Các thông số kỹ thuật của Aptomat:
– In (A): Dòng điện định mức. Ví dụ: MCCB 3P VKE 250A 30kA, thì In = 250A.
– Ue (V): Điện áp làm việc định mức.
– Icu (kA): Dòng cắt ngắn mạch là khả năng chịu được dòng điện lớn nhất của tiếp điểm trong 1 giây.
– Icw (kA): Khả năng chịu dòng ngắn mạch trong 1 đơn vị thời gian.
– Ics (kA): khả năng cắt thực tế khi xảy ra sự cố của thiết bị. Khả năng này phụ thuộc vào từng nhà sản xuất do công nghệ chế tạo khác nhau. Ví dụ cùng một hãng sản xuất nhưng có 3 loại MCCB là Ics = 50% Icu; Ics = 75% Icu và Ics = 100% Icu.

Icu: Dòng cắt sự cố định mức cơ bản, là dòng hiệu dụng mà máy cắt được thử theo điện áp thử nghiệm cụ thể ứng với chu trình: Cắt – t – Đóng Cắt (O – t – CO).
Ics: Dòng cắt sự cố định mức theo yêu cầu riêng, là dòng hiệu dụng mà máy cắt được thử theo điện áp thử nghiệm cụ thể ứng với chu trình gồm một lần cắt và hai lần đóng cắt: Cắt – t – Đóng Cắt – t – Đóng Cắt (O – t – CO – t – CO). Do chế độ thử nghiệm này nghiêm ngặt hơn so với dòng Icu, vì vậy mà dòng này thường nhỏ hơn dòng Icu. Theo các tiêu chuẩn thì trị số Ics = 25%, 50%, 75% hoặc 100% Icu. Cái này thường phụ thuộc vào công nghệ của mỗi nhà sản xuất.
– Cat.A : Là loại cắt tức thời, không có trễ. Khác với Cat.B là loại có trễ để các aptomat phối hợp cắt có chọn lọc. Thông thường Aptomat Cat.A được sử dụng trực tiếp gắn liền với thiết bị cần bảo vệ. Còn Cat.B thường sử dụng ở thượng nguồn (Tủ tổng) để tránh trường hợp khi phía hạ thế bị sự cố mà chưa ngắt thì ở thượng nguồn đã ngắt điện.
– 50/60Hz: Tần số hoạt động của aptomat
– 3P: Số cực của aptomat 3 cực
– Characteritic cuve: là đường cong đặc tính bảo vệ của MCB và MCCB (đường cong chọn lọc), là thông số rất quan trọng giúp người dùng hiểu rõ đặc tính cắt của thiết bị, quyết định cho việc chọn loại MCB, MCCB có đường đặc tính phù hợp để bảo vệ phụ tải điện
Hướng dẫn lựa chọn sử dụng aptomat
Aptomat là thiết bị để đóng, cắt và tự động ngắt mạch điện khi mạch điện có sự cố như: quá tải hay ngắn mạch. Do vậy, việc lựa chọn sử dụng loại aptomat phù hợp với phụ tải điện là rất quan trọng. K.I.P Việt Nam xin giới thiệu cách lựa chọn đơn giản và hiệu quả như sau:
Đối với lựa chọn aptomat lắp tổng
Tính tổng công suất các thiết bị sử dụng trong hộ gia đình Pt (W)
Tính Tổng dòng điện It (A) của các thiết bị theo như sau:
It(A)= (Pt (W) / (U x cosφ)
Trong đó, U = 220V nếu là điện áp 1 pha, U = 380V nếu điện áp 3 pha, Cosφ = 0,9
Căn cứ theo trị số dòng điện It, để chọn loại aptomat có dòng điện định mức (In) ghi trên nhãn phù hợp,
nên chọn In (dòng điện định mức của aptomat) = 100% đến 120% It (tổng dòng điện các thiết bị sử dụng)
Ví dụ: Tổng công suất các thiết bị sử dụng trong gia đình: Pt = 11.500W, tính chọn aptomat tổng
It(A)=11.500W / (220Vx0,9) = 58A
Vậy chọn aptomat tổng có dòng điện định mức 63A
Đối với aptomat lắp nhánh và lắp bảo vệ riêng thiết bị điện
Cách tính toán tương tự như aptomat lắp tổng
Nên chọn In (dòng điện định mức của aptomat) = 90% đến 110% It (dòng điện của thiết bị).

Bảng tính, chọn dòng định mức aptomat tương đương công suất phụ tải TT

Công ty CP K.I.P Việt Nam, với bề dày kinh nghiệm gần 60 năm, chuyên nghiên cứu, thiết kế và chế tạo các chủng loại aptomat để cung cấp trên thị trường Việt Nam, như: MCB, MCCB, aptomat chống dòng rò RCCB, RCBO…Do vậy, quý khách hàng hãy luôn yên tâm, tin tưởng khi sử dụng aptomat mang 2 nhãn hiệu VINAKIP và OKOM của K.I.P Việt Nam.